Himiki süýümleriň giň gerimde ösdürilmegi bilen süýümleriň görnüşleri barha köp. Umumy süýümlerden başga-da, himiki süýümlerde ýörite süýümler, kompozit süýümler we üýtgedilen süýümler ýaly köp täze görnüşler peýda boldy. Önümçiligi dolandyrmagy we önüm seljermesini ýeňilleşdirmek üçin dokma süýümleriniň ylmy taýdan kesgitlenmegi zerurdyr.
Süýümleriň identifikasiýasyna morfologiki häsiýetleriň we fiziki we himiki häsiýetleriň anyklanmagy girýär. Mikroskopiki gözegçilik adatça morfologiki aýratynlyklary anyklamak üçin ulanylýar.
Fiziki we himiki häsiýetleri anyklamak üçin köp usullar bar, mysal üçin ýanma usuly, ereme usuly, reagent reňkleme usuly, ereme nokady usuly, aýratyn agramlylyk usuly, iki syndyrma usuly, rentgen difraksiya usuly we infragyzyl siňdiriş spektroskopiýasy usuly we ş.m.
1. Mikroskop gözegçilik usuly
Süýümleriň uzynlyk we kese-kesiş morfologiýasyny synlamak üçin mikroskop ulanmak dürli dokma süýümlerini kesgitlemegiň esasy usulydyr we köplenç süýüm kategoriýalaryny kesgitlemek üçin ulanylýar. Tebigy süýümleriň her biriniň mikroskop astynda dogry kesgitlenip bilinýän ýörite görnüşi bar. Mysal üçin, pagta süýümleri uzynlyk ugry boýunça tekiz, tebigy burulma, bel aýlawly kese-kesiş we merkezi boşlukly. Ýüň uzynlyk boýunça burulýar, ýüzünde puljagazlar bar we kese-kesişde tegelek ýa-da owal görnüşli. Käbir ýüňleriň ortasynda çukurjyk bar. Jutyň uzynlyk ugry boýunça gorizontal düwünleri we dik zolaklary bar, kese-kesiş köpburçly we orta boşluk uly.
2. Ýanma usuly
Tebigy süýümleri kesgitlemegiň umumy usullarynyň biri. Süýümleriň himiki düzümindäki tapawut sebäpli ýanma häsiýetleri hem tapawutlanýar. Sellýuloza süýümlerini we belok süýümlerini süýümleriň ýanmagynyň aňsatlygyna, termoplastikligine, ýanma wagtynda çykýan ysyna we ýanmadan soňky külüň häsiýetlerine görä tapawutlandyryp bolýar.
Pagta, kenewer we wiskoza ýaly sellýuloza süýümleri alaw bilen degşende çalt ýanýar we alawdan çykandan soň hem ýanýan kagyzyň ysy bilen ýanmagyny dowam etdirýär, ýanandan soň az mukdarda ýumşak çal kül galdyrýar; ýüň we ýüpek ýaly belok süýümleri alaw bilen degşende haýal ýanýar we alawdan çykýar. Şondan soň, ol ýanýan ýelekleriň ysy bilen haýal ýanmagyny dowam etdirýär we ýanandan soň gara gyrymsy kül galdyrýar.
| süýüm görnüşi | alawyň golaýynda | ýaldyrda | ýalpyldawukdan çyk | ýanýan ys | Galyndy formasy |
| Tencel süýümi | Eräp gitmeýär we kiçelmeýär | çalt ýanýar | ýanyp dur | ýanan kagyz | çal gara kül |
Modal süýüm | Eräp gitmeýär we kiçelmeýär | çalt ýanýar | ýanyp dur | ýanan kagyz | çal gara kül |
| bambuk süýümi | Eräp gitmeýär we kiçelmeýär | çalt ýanýar | ýanyp dur | ýanan kagyz | çal gara kül |
| Wiskoza süýümi | Eräp gitmeýär we kiçelmeýär | çalt ýanýar | ýanyp dur | ýanan kagyz | az mukdarda ak reňkli kül |
| poliester süýümi | eremegi kiçeltmek | Ilki ereýär, soňra ýanýar, ergin damjalaýar | ýanma möhletini uzaldyp biler | ýörite hoşboý ys | Aýna ýaly gara goňur reňkli gaty top |
3. Eritme usuly
Süýümler dürli dokma süýümleriniň dürli himiki serişdelerde eremegine görä tapawutlandyrylýar. Bir ergin köplenç dürli süýümleri eredip bilýär, şonuň üçin süýümleri kesgitlemek üçin ereme usulyny ulananda, anyklanan süýümleriň görnüşini tassyklamak üçin dürli erginleriň ereme synaglaryny yzygiderli geçirmek zerurdyr. Ereme usuly Garyşyk önümleriň garyşyk böleklerini kesgitleýän wagtyňyz, bir komponentiň süýümlerini eremek üçin bir ergin ulanylyp bilner, soňra başga bir ergin beýleki komponentiň süýümlerini eremek üçin ulanylyp bilner. Bu usul garyşyk önümlerdäki dürli süýümleriň düzümini we mazmunyny seljermek üçin hem ulanylyp bilner. Erginiň konsentrasiýasy we temperaturasy dürli bolanda, süýümiň ereme ukyby dürli bolýar.
Anyklanylmaly süýümi synag turbasyna salyp, belli bir ergin goşup, aýna çöp bilen garyşdyryp, süýümiň eremegini synlap bolýar. Eger süýümleriň mukdary örän az bolsa, nusgany içi boş aýna slaýda goýup, ergin damdyryp, aýna slaýd bilen örtüp, gönüden-göni mikroskop astynda synlap bolýar. Süýümleri kesgitlemek üçin ereme usuly ulanylanda, erginiň konsentrasiýasyny we gyzdyrma temperaturasyny berk gözegçilikde saklamaly we süýümleriň ereme tizligine üns bermeli. Ereme usulyny ulanmak süýümiň dürli himiki häsiýetlerini takyk düşünmegi talap edýär we barlag amallary çylşyrymlydyr.
Dokma süýümlerini kesgitlemek üçin köp sanly usullar bar. Iş ýüzünde bir usuly ulanyp bolmaýar, ýöne toplumlaýyn seljerme we barlag üçin birnäçe usul gerek. Süýümleri ulgamlaýyn kesgitlemek prosedurasy birnäçe kesgitlemek usullaryny ylmy taýdan utgaşdyrmakdan ybaratdyr.
Ýerleşdirilen wagty: 2022-nji ýylyň 6-njy oktýabry