Химик җепселләрнең киң күләмдә үсеше белән җепселләрнең төрләре дә арта бара. Гомуми җепселләрдән тыш, химик җепселләрдә махсус җепселләр, композит җепселләр һәм модификацияләнгән җепселләр кебек күп яңа төрләр барлыкка килде. Җитештерү белән идарә итүне һәм продукт анализын җиңеләйтү өчен, тукыма җепселләрен фәнни яктан билгеләү кирәк.
Җепселләрне идентификацияләү морфологик үзенчәлекләрне һәм физик һәм химик үзенчәлекләрне ачыклауны үз эченә ала. Морфологик үзенчәлекләрне ачыклау өчен, гадәттә, микроскопик күзәтү кулланыла.
Физик һәм химик үзлекләрне ачыклау өчен күп ысуллар бар, мәсәлән, яну ысулы, эретү ысулы, реагентларны буяу ысулы, эрү ноктасы ысулы, чагыштырма гравитация ысулы, ике яклы сыну ысулы, рентген дифракциясе ысулы һәм инфракызыл абсорбция спектроскопиясе ысулы һ.б.
1. Микроскоп белән күзәтү ысулы
Микроскоп ярдәмендә җепселләрнең буй һәм кисемтә морфологиясен күзәтү төрле тукыма җепселләрен ачыклауның төп ысулы булып тора һәм еш кына җепсел категорияләрен ачыклау өчен кулланыла. Табигый җепселләрнең һәрберсенең микроскоп астында дөрес билгеләнә торган махсус формасы бар. Мәсәлән, мамык җепселләре буй юнәлешендә яссы, табигый борылышлы, бил түгәрәк кисемтәле һәм үзәк куышлыклы. Йон буй буенча бөдрәләнгән, өслегендә кабырчыклар бар, кисемтәсендә түгәрәк яки овал формасында. Кайбер йоннарның уртасында эчлек бар. Джутның буй юнәлешендә горизонталь төеннәре һәм вертикаль сызыклары бар, кисемтәсе күппочмаклы, ә урта куышлык зур.
2. Яну ысулы
Табигый җепселләрне ачыклауның киң таралган ысулларының берсе. Җепселләрнең химик составындагы аерма аркасында, яну үзенчәлекләре дә төрле. Целлюлоза җепселләрен һәм аксым җепселләрен җепселләрнең яну җиңеллегенә, термопластик булуына, яндыру вакытында барлыкка килгән искә һәм яндырганнан соң көлнең үзенчәлекләренә карап аерырга мөмкин.
Мамык, киндер һәм вискоза кебек целлюлоза җепселләре ялкын белән бәйләнешкә кергәч тиз яна һәм ялкыннан чыкканнан соң да януын дәвам итә, янган кәгазь исе белән, янганнан соң аз гына йомшак соры көл калдыра; йон һәм ефәк кебек аксым җепселләре ялкын белән бәйләнешкә кергәч әкрен яна һәм ялкыннан чыга. Шуннан соң, ул янган каурый исе белән әкрен яна, янганнан соң кара кытыршы көл калдыра.
| җепсел төре | ялкын янында | ялкын эчендә | ялкынны калдыр | янып торган ис | Калдык формасы |
| Тенсел җепселләре | Эрү юк һәм кимеми | тиз яну | янып торыгыз | янган кәгазь | соры кара көл |
Модаль җепсел | Эрү юк һәм кимеми | тиз яну | янып торыгыз | янган кәгазь | соры кара көл |
| бамбук җепселләре | Эрү юк һәм кимеми | тиз яну | янып торыгыз | янган кәгазь | соры кара көл |
| Вискоза җепселләре | Эрү юк һәм кимеми | тиз яну | янып торыгыз | янган кәгазь | аз күләмдәге ак көл |
| полиэстер җепселләре | эремәне киметү | Башта эретәләр, аннары яналар, эремә тамып тора | яну вакытын озайта ала | махсус хуш ис | Пыяла кебек кара-көрән каты шар |
3. Эретү ысулы
Төрле тукыма җепселләренең төрле химик матдәләрдә эрүчәнлегенә карап, җепселләр аерыла. Бер эреткеч еш кына төрле җепселләрне эретә ала, шуңа күрә җепселләрне ачыклау өчен эретү ысулын кулланганда, ачыкланган җепселләр төрен раслау өчен төрле эреткеч эретү сынауларын өзлексез башкарырга кирәк. Эретү ысулы Катнаш продуктларның катнаш компонентларын билгеләгәндә, бер эреткеч бер компонентның җепселләрен эретү өчен кулланылырга мөмкин, аннары икенче эреткеч икенче компонентның җепселләрен эретү өчен кулланылырга мөмкин. Бу ысул шулай ук катнаш продуктлардагы төрле җепселләрнең составын һәм эчтәлеген анализлау өчен дә кулланылырга мөмкин. Эреткечнең концентрациясе һәм температурасы төрле булганда, җепселнең эрүчәнлеге дә төрле була.
Идентификацияләнергә тиешле җепселне пробиркага салырга, билгеле бер эреткеч өстәп, пыяла таякчык белән болгатырга, һәм җепселнең эрүен күзәтергә мөмкин. Әгәр җепселләр күләме бик аз булса, үрнәкне шулай ук өслеге баткан пыяла слайдка урнаштырырга, эреткеч белән капларга, пыяла слайд белән капларга һәм турыдан-туры микроскоп астында күзәтергә мөмкин. Җепселләрне ачыклау өчен эретү ысулын кулланганда, эреткечнең концентрациясен һәм җылыту температурасын катгый контрольдә тотарга, һәм җепселләрнең эрү тизлегенә игътибар итәргә кирәк. Эретү ысулын куллану төрле җепселләрнең химик үзлекләрен төгәл аңлауны таләп итә, һәм тикшерү процедуралары катлаулы.
Текстиль җепселләрен идентификацияләүнең күп ысуллары бар. Гамәлдә бер генә ысулны кулланып булмый, ләкин комплекслы анализ һәм тикшеренүләр өчен берничә ысул кирәк. Җепселләрне системалы идентификацияләү процедурасы берничә идентификацияләү ысулын фәнни яктан берләштерүдән гыйбарәт.
Бастырып чыгару вакыты: 2022 елның 6 октябре