E qalile ka spandex, e leng tlhaku e bohlale ea "katoloso" e ntlafalitsoeng ke setsebi sa k'hemistri sa DuPont Joseph Shivers.
Ka 1922, Johnny Weissmuller o ile a tuma ka ho bapala Tarzan filiming. O qetile 100-meter freestyle ka metsotsoana e 58.6 ka nako e ka tlase ho motsotso, a makatsa lefats'e la lipapali. Ha ho motho ea tsotellang kapa ea hlokometseng hore na o ne a apere mofuta ofe oa swimsuit. Ke k'hothone e bonolo. E fapane haholo le sutu ea theknoloji e phahameng e neng e aparoa ke Caleb Drexel oa Amerika ea hapileng khau ea khauta ka metsotsoana e 47.02 Liolimpiking tsa Tokyo!
Ehlile, nakong ea lilemo tse 100, mekhoa ea koetliso e fetohile, leha Weissmuller a hatisa mokhoa oa bophelo. E ile ea e-ba molateli ea chesehang oa lijo tsa meroho tsa Dr. John Harvey Kellogg, enema le boikoetliso. Dressel ha se motho ea jang meroho feela. O rata nama ea khomo 'me o qala letsatsi la hae ka lijo tsa hoseng tse nang le lik'habohaedreite tse ngata. Phapang ea 'nete e ho koetliso. Drexel o khanna koetliso ea botho e sebelisanang inthaneteng mabapi le mechini ea ho soka le libaesekele tse sa emeng. Empa ha ho pelaelo hore swimsuit ea hae le eona e etsa phapang. Ehlile ha se bohlokoa ba metsotsoana e 10, empa ha basesisi ba holimo ba kajeno ba arotsoe ka karoloana ea motsotsoana, lesela le setaele sa swimsuit li ba bohlokoa haholo.
Puisano efe kapa efe mabapi le theknoloji ea ho sesa e lokela ho qala ka mohlolo oa spandex. Spandex ke thepa ea maiketsetso e ka otlollang joaloka rabara 'me ka mohlolo ea khutlela sebopehong sa eona sa pele. Empa ho fapana le rabara, e ka hlahisoa ka mokhoa oa likhoele 'me ea lohuoa hore e be masela. Spandex ke anagram e bohlale ea "katoloso" e ntlafalitsoeng ke setsebi sa k'hemistri sa DuPont Joseph Schiffer tlas'a tataiso ea William Chachi, ea tummeng ka ho qapa cellophane e sa keneleng metsi ka ho koahela thepa ka lera la nitrocellulose. Ho qapa liaparo tsa lipapali e ne e se morero oa pele oa Shivers. Ka nako eo, mabanta a letheka a entsoeng ka rabara e ne e le karolo e tloaelehileng ea liaparo tsa basali, empa tlhoko ea rabara e ne e haella. Phephetso e ne e le ho hlahisa thepa ea maiketsetso e ka sebelisoang bakeng sa mabanta a letheka e le mokhoa o mong.
DuPont e hlahisitse di-polymer tse kang nylon le polyester 'marakeng mme e na le boiphihlelo bo boholo ba ho kopanya di-macromolecule. Shivers e hlahisa spandex ka ho kopanya "li-block copolymers" ka dikarolo tse tenyetsehang le tse thata tse fapanyetsanang. Hape ho na le makala a ka sebediswang ho "kopanya" dimolek'hule ho fana ka matla. Sephetho sa ho kopanya spandex le k'hothone, line, nylon kapa ulu ke thepa e tenyetsehang le e phutholohileng ho aparwa. Ha dikhamphani tse ngata di qala ho hlahisa lesela lena, DuPont e ile ya etsa kopo ya patent bakeng sa mofuta wa yona wa spandex tlasa lebitso la "Lycra".
Ka 1973, basesisi ba Jeremane Bochabela ba ne ba apara diaparo tsa ho sesa tsa spandex ka lekgetlo la pele, ba roba direkoto. Sena se ka nna sa amana haholo le tshebediso ya bona ya di-steroid, empa se etsa hore Speedo e fetohe haholo diphahlong tsa tlholisano. Khamphani ena e thehilwe ka 1928, ke moetsi wa diaparo tsa ho sesa o thehilweng mahlaleng, o nkela k'hothone sebaka ka silika diaparong tsa yona tsa ho sesa tsa "Racerback" ho fokotsa kganyetso. Jwale, ka lebaka la katleho ya Majeremane a Bochabela, Speedo e ile ya fetohela ho penteng spandex ka Teflon, mme ya bopa mathule a manyane a bōpehileng jwalo ka V jwalo ka letlalo la shaka hodima metsi, e leng se bolelwang hore se fokotsa moferefere.
Ka selemo sa 2000, sena se ne se fetohile sutu e feletseng e ileng ea fokotsa khanyetso le ho feta, kaha metsi a ile a fumanoa a khomarela letlalong ka thata ho feta thepa ea ho sesa. Ka 2008, liphanele tsa polyurethane tse behiloeng ka mokhoa o bohlale li ile tsa nkela polytetrafluoroethylene sebaka. Lesela lena leo hona joale le entsoeng ka Lycra, nylon le polyurethane le ile la fumanoa le tšoasa lipokotho tse nyane tsa moea tse etsang hore ba sesang ba phaphamale. Molemo mona ke hore khanyetso ea moea e tlase ho feta khanyetso ea metsi. Likhamphani tse ling li leka ho sebelisa lisutu tse hloekileng tsa polyurethane hobane thepa ena e monya moea ka katleho haholo. Ka "katleho" ena ka 'ngoe, nako ea fokotseha 'me litheko lia nyoloha. Sutu ea theknoloji e phahameng joale e ka bitsa chelete e fetang $500.
Lentsoe "li-stimulant tsa tekheniki" le ile la kena tlotlontsweng ya rona. Ka 2009, Tsamaiso ya Matjhaba ya ho Sesa (FINA) e ile ya etsa qeto ya ho leka-lekanya lebala le ho thibela diaparo tsohle tsa ho sesa tse nang le mmele o felletseng le diaparo dife kapa dife tsa ho sesa tse entsweng ka masela a sa lohuwang. Sena ha sea ka sa emisa peiso ya ho ntlafatsa diaparo, le hoja palo ya dibaka tsa mmele tseo ba ka di kwahelang e se e lekanyeditswe. Bakeng sa Diolimpiki tsa Tokyo, Speedo e ile ya qala sutu e nngwe e ntjha e entsweng ka masela a mararo a fapaneng, ao boitsebiso ba wona e leng tlhahisoleseding ya beng ba ona.
Spandex ha e felle feela liaparong tsa ho sesa. Bapalami ba skiing, joalo ka bapalami ba libaesekele, ba itlama ka sutu e boreleli ea spandex ho fokotsa ho hanyetsa moea. Liaparo tsa ka hare tsa basali li ntse li ikarabella bakeng sa karolo e kholo ea khoebo, 'me spandex e bile e etsa li-leggings le li-jean, e hatella 'mele sebakeng se nepahetseng ho pata maqhutsu a sa amoheleheng. Ha e le boqapi ba ho sesa, mohlomong bahlolisani ba tla fafatsa 'mele ea bona e hlobotseng ka polymer e itseng feela ho felisa ho hanyetsa ho sesa! Etsoe, Liolimpiki tsa pele li ne li qothisana lehlokoa li hlobotse.
Joe Schwarcz ke motsamaisi oa Ofisi ea Saense le Sechaba ea Univesithi ea McGill (mcgill.ca/oss). O tsamaisa Lenaneo la Dr. Joe ho CJAD Radio 800 AM Sontaha se seng le se seng ho tloha ka 3 ho isa ho 4 thapama.
Ingolise ho fumana dihlooho tsa ditaba tsa letsatsi le letsatsi ho tswa ho Montreal Gazette, karolo ya Postmedia Network Inc.
Postmedia e ikemiselitse ho boloka foramo ea lipuisano e sebetsang empa e le ea poraefete 'me e khothalletsa babali bohle ho arolelana maikutlo a bona ka lihlooho tsa rona. Ho ka nka hora hore maikutlo a hlahe webosaeteng. Re u kopa hore u boloke maikutlo a hau a le bohlokoa ebile a hlompheha. Re nolofalitse litsebiso tsa imeile - haeba u fumana karabo ea maikutlo, ntlafatso ea moqoqo oa maikutlo oo u o latelang, kapa maikutlo ao u a latelang, joale u tla fumana lengolo-tsoibila. Ka kopo etela Litataiso tsa Sechaba sa rona bakeng sa tlhaiso-leseling e batsi le lintlha tsa mokhoa oa ho fetola litlhophiso tsa lengolo-tsoibila.
© 2021 Montreal Gazette, karolo ea Postmedia Network Inc. litokelo tsohle li sirelelitsoe. Kabo, phatlalatso kapa khatiso e sa lumelloang e thibetsoe ka thata.
Webosaete ena e sebelisa di-cookie ho iketsetsa dikahare tsa hao (ho kenyeletsoa le papatso) le ho re dumella ho sekaseka sephethephethe sa rona. Bala haholwanyane ka di-cookie mona. Ka ho tswela pele ho sebedisa webosaete ya rona, o dumellana le dipehelo tsa rona tsa tshebeletso le leano la lekunutu.
Nako ea poso: Mphalane-22-2021